ด้วงเอโพมีส คืออะไร?
ด้วงเอโพมีส (Epomis beetle) ที่ผมพูดถึงในเรื่องนี้ ไม่ได้หมายถึงด้วงชนิดเดียว แต่เป็นด้วยในสกุล เอโพมีส (Epomis) ซึ่งเป็นสกุลย่อยของ เคลนีอัส (Chlaenius) ที่มีมากกว่า 30 ชนิด พบมากที่สุดในเขตแอฟริกาเขตร้อน บางส่วนในเขตอบอุ่นพาลีอาร์กติก และ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ..สำหรับด้วงเอโพมิส จัดเป็น ด้วงดิน (Ground beetle) มีถิ่นอาศัยค่อนข้างเฉพาะเจาะจง เรียกว่าแยกจากพื้นที่ชุ่มน้ำไม่ได้เลย นั้นเพราะเหยื่อทั้งหมดของมันคือ สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก โดยเฉพาะกบที่ล่าได้ง่ายมาก สำหรับพวกมัน
อย่างที่บอกเอาไว้ตอนต้นว่า ด้วงชนิดนี้เป็นนักล่าตั้งแต่เป็นตัวอ่อน มันสามารถล่ากบตัวเต็มวัยได้ โดยลักษณะก็เหมือนตัวอ่อนด้วงดินทั่วไป บางชนิดสีอ่อนบางชนิดออกดำน้ำตาล ลำตัวของตัวอ่อนยาวได้ไม่เกิน 20 มิลลิเมตร โครงสร้างที่สำคัญที่สุดและถือเป็นนวัตกรรมทางวิวัฒนาการคือ “ขากรรไกรแบบตะขอคู่” ซึ่งต้องใช้กล้องจุลทรรศน์ขยาย 50 – 80 เท่า จึงจะเห็นได้ชัด ซึ่งตรงจุดนี้ ต่างจากตัวอ่อนด้วงดินทั่วไป ที่จะมี “ขากรรไกรทรงโค้งเดี่ยว”
แล้วก็เหมือนด้วงทั่วไป ด้วงเอโพมีสเองก็ต้องเติบโตจนกลายเป็นแมลงปีกแข็ง ที่มีหน้าตาคล้ายด้วงทั่วไป มันมีลำตัวยาวได้ประมาณ 15 – 26 มิลิเมตร บางชนิดมีสีมันวาวสวยงาม บางชนิดเป็นสีดำ มันเป็นด้วงที่เดินอยู่ตามพื้นดิน เหยื่อที่มันชอบกินเป็นพิเศษก็คือกบ จนได้รับฉายาว่า “นักล่ากบ” ซึ่งโอกาศสำเร็จของการล่าแทบจะ 100% ซึ่งส่วนใหญ่เป็นกบเข้ามาหามันเอง เพราะคิดว่าจะกินได้ง่ายๆ เหมือนแมลงที่มันเคยกิน แต่หารู้ไม่ว่า เมื่อเข้าไปใกล้หรือแม้แต่กินเข้าไป ก็จะเป็นวันสุดท้ายของกบตัวนั้น!
วิธีล่ากบที่น่าสนใจของด้วงเอโพมีส
ความรู้ทั่วไปของพวกเรา ตลอดชีวิตของกบจะใช้ลิ้นเหนียวๆ ที่ยืดหดได้ ไปจับเอาแมลงมากิน ซึ่งเรื่องจำนวนแมลงที่กบกินแมลงเข้าไปนั้น นับไม่ถ้วนเลยทีเดียว! กบเป็นสิ่งมีชีวิตที่กินได้แม้แต่ตะขาบด้วยซ้ำ! แม้บางทีมันจะถูกตะขาบฆ่าก็ตาม
คุณต้องรู้ว่า แมลงส่วนใหญ่ที่เกิดมาเป็นเหยื่อของสัตว์กินแมลง จะวิวัฒนาการกลยุทธ์ตั้งรับเพื่อเพิ่มโอกาสรอดชีวิต เช่น การพรางตัว เพื่อหลบซ่อน การหลั่งสารเคมีมีพิษ เพื่อขับไล่ หรือ แม้แต่การสร้างความแข็งแกร่งให้เกราะป้องกัน แต่ด้วงเอโพมีส เลือกเส้นทางอื่น!
พวกมันเลือกเส้นทาง “การรุกคือการป้องกันตัวที่ดีที่สุด” ถ้าสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกโดยเฉพาะกบ! พยายามกินด้วงเอโพมิสเมื่อไร บทบาทจะสลับด้านทันที เพราะกบจะกลายเป็นเหยื่อแบบไม่มีทางสู้ได้เลย ..แม้แต่ตัวอ่อนก็ยังมีโอกาศล่าสำเร็จสูงเกือบ 100% พวกมันไม่จำเป็นต้องเดินตามหาเหยื่อ มันจะใช้ตัวเองที่ดูรังแกได้ง่าย ล่อกบให้เข้ามาหา
เพราะกบ! เป็นสิ่งมีชีวิตที่เรียบง่าย มันจะให้ความสนใจวัตถุเคลื่อนไหว และโจมตีวัตถุขนาดเล็กก่อนเสมอ เมื่อตัวอ่อนโยกหนวดและตัวไปมา กบจะเห็นเป็นเหยื่อที่ง่าย มันจะโจมตีตัวอ่อนด้วยลิ้น แม้ลิ้นจะใช้เวลาเพียง 1 ใน 10 ของวินาที เพื่อจะถึงตัวอ่อน แต่ตัวอ่อนมักจะหลบได้ แต่ถ้าหลบไม่ได้ก็ไม่เป็นไร ยังไงซะมันก็จะเกาะติดกบด้วยขากรรไกรแบบตะขอสองอัน จากนั้นมันจะเริ่มกินเหยื่อทั้งเป็น ดูดของเหลวจนเหลือแต่กระดูก
มีงานวิจัยที่เฝ้าสังเกตุ จากการเผชิญหน้าระหว่างกบกับตัวอ่อนด้วงเอโพมิส 400 ครั้ง มีเพียง 7 ครั้ง เท่านั้นที่กบสามารถนำเอาตัวอ่อนเข้าปากได้สำเร็จ แต่สุดท้ายก็ต้องคายออกมาอย่างรวดเร็ว และตัวอ่อนก็หันกลับมากินกบอยู่ดี สรุปคือไม่มีแม้แต่ครั้งเดียวที่กบชนะด้วงชนิดนี้
ในกรณีของตัวเต็มวัย จะเก่งกว่าตัวอ่อน เพราะอาหารของมันหลากหลายขึ้นมาก แถมยังเก่งในการตามหาเหยื่อ มันสามารถกระโดดไปบนหลังเหยื่อและเริ่มกิน ออฟชั่นเพิ่มเติมคือ การทำให้เหยื่อเป็นอัมพาตโดยไม่ใช้พิษ นักวิจัยเชื่อว่าด้วงมีวิธีทำลายกล้ามเนื้อที่เชื่อมต่อระหว่างขาหลังของกบ ทำให้มันไม่สามารถกระโดดหนีไปไหนได้ ซึ่งเรื่องนี้จะเกิดขึ้นภายในเวลาไม่กี่นาที และภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมงเหยื่อจะเหลือเพียงหัวและแขนขา หากไม่มีปัจจัยภายนอกมาขัดขว้าง โอกาสรอดของเหยื่อที่เป็นสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำโดยเฉพาะกบคือไม่มีเลย
