ก่อนอื่นมาดูกันก่อนว่า ปลาช่อนนา คืออะไร?
ปลาช่อน หรือ ปลาช่อนนา อยู่ในสกุล ชานนา (Channa) ซึ่งเป็นสกุลของปลานักล่าที่อาศัยอยู่ในน้ำจืด โดยในประเทศไทย มีปลาในสกุลปลาช่อนอยู่ทั้งหมด 8 ชนิด ซึ่งก็คือ ปลาช่อน (Channa striata) ปลากะสง (Channa lucius) ปลากั้ง หรือ ปลาก้าง (Channa limbata) ปลาชะโด (Channa micropeltes) ปลาก๊วน หรือ ปลาช่อนงูเห่าแม่น้ำโขง (Channa auroflammea) ปลาช่อนข้าหลวง (Channa maruloides) ปลาช่อนงูเห่า (Channa aurolineata) และ ปลาช่อนดำ (Channa melasoma) ส่วนปลาช่อนแม่ลา ยังถือว่าเป็นชนิดเดียวกับปลาช่อนนา
ทั้งนี้ปลาช่อนเป็นปลาที่คนไทยคุ้นเคยมากที่สุดชนิดหนึ่ง อาจเป็นปลาเพียงชนิดเดียวที่สามารถเทียบได้กับปลานิล ในแง่ของความนิยมบริโภคและจำนวนที่พบในตลาด มันเป็นปลาที่ยาวได้ประมาณ 60 เซนติเมตร แต่สมัยนี้ 40 เซนติเมตรก็เก่งแล้ว มีส่วนหัวค่อนข้างโต รูปร่างทรงกระบอกยาว ครีบหางเรียวปลายมน ปากกว้าง ภายในปากมีฟันเขี้ยวแหลมๆ ลำตัวสีคล้ำอมมะกอกหรือน้ำตาลอ่อน มีลายเส้นทแยงสีคล้ำจางๆ ตลอดลำตัว 6-7 เส้น ส่วนท้องมีสีขาว ลูกครอกของปลาช่อนจะมีสีแดง หรือ ส้ม เมื่อโตขึ้นจะค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล
ในธรรมชาติสามารถพบปลาช่อนชนิดนี้ได้ทั่วประเทศ ตามแม่น้ำ หนอง คลอง บึง เขื่อน ชอบอยู่แถวๆ ชายน้ำที่มีพืชน้ำขึ้นอุดมสมบรูณ์ เป็นปลาที่อยู่ได้แม้ในน้ำคุณภาพไม่ดี มีชีวิตอยู่ได้นานมากแม้จะมีน้ำเพียงเล็กน้อย อาจอยู่ได้เกินเดือนหากมีน้ำถึงครึ่งตัวปลา
ปลาช่อนนา เป็นปลาช่อนเพียงชนิดเดียวที่ถูกเลี้ยงเป็นปลาเนื้อแบบจริงจัง
จากที่ผมอธิบายไปจะเห็นว่า มันเป็นปลาช่อนที่ไม่ได้สวยงามอะไรเลย มันเป็นปลาที่ถูกเลี้ยงเพื่อเป็นปลาเนื้อเพียงอย่างเดียว! หลายคนอาจคิดว่า ปลาชะโด ก็ถูกเลี้ยงเป็นปลาเนื้อเพื่อส่งขายต่างประเทศเช่นกัน ซึ่ง! ก็จริง แต่ปลาชะโดก็ยังมีความสวยงามและดุดัน จนมีคนจำนวนมากนำไปเลี้ยงเป็นปลาตู้ด้วย ปลาช่อนเหนือก็เช่นกัน
นอกจากปลาช่อนนาแล้ว ปลาช่อนชนิดอื่นคือปลาสวยงาม
หลายคนอาจไม่รู้ว่า! แท้จริงแล้วนอกจากปลาช่อนนาแล้ว ปลาช่อนชนิดอื่นถือเป็นปลาสวยงาม บางชนิดอาจไม่แพง อย่างเช่น ปลาก้าง และ ปลาชะโด แต่พวกมันก็ยังสวยและมีคนเลี้ยงไว้ดูเล่น แต่ทว่าปลาช่อนชนิดอื่นส่วนใหญ่นั้นราคาแพง! โดยเฉพาะปลาช่อนบาร์กา (Channa barca) ที่มีฉายาว่า “จักรพรรดิปลาช่อน” ซึ่งแม้ตอนนี้จะมีฟาร์มในประเทศไทยเพาะพันธุ์ได้แล้ว แต่ตัวเล็กก็ราคาหลักหมื่นอยู่ดี แน่นอนว่าชนิดอื่นๆ ก็มีราคาหลายร้อย จนถึงหลายพันบาท และแม้ว่าปลาช่อนเหนือที่ในบางประเทศมีเลี้ยงไว้เพื่อกินและเป็นปลาช่อนราคาถูก แต่มันก็ยังสวยงามกว่าปลาช่อนนาอยู่ดี …ส่วนปลาช่อนนาก็ชั่งกิโลขายอย่างเดียว
ปลาช่อนนา เจ้าของตำนานถึกเดินบนพื้นดินได้
ในต่างประเทศโดยเฉพาะฝั่งอเมริกา พอพูดถึงปลาช่อน พวกเขาจะนึกถึงปลากินเนื้อที่ทนทานและสามารถไปไหนมาไหนบนพื้นได้ แต่ความจริงปลาช่อนส่วนใหญ่ไม่ได้มีคุณสมบัตินี้
เหตุที่พวกเขาคิดว่าปลาช่อนทั้งหมดทำได้ก็เพราะว่า ในช่วงแรกที่อเมริกาโดนปลาช่อนรุกราน ชนิดที่พวกเขาพบคือ ปลาช่อนนา และ ปลาชะโด แต่มันก็แค่ช่วงแรกเท่านั้น …หลังจากนั้น ทั้งปลาช่อนนา และ ปลาชะโด ไม่สามารถทนอากาศที่หนาวเย็น ประกอบกับการกำจัดปลารุกรานด้วยวิธีรุนแรงในสมัยนั้น ด้วยเหตุนี้ ทั้งปลาช่อนนา และ ปลาชะโด แทบไม่มี หรืออาจไม่มีเลยในอเมริกา
แต่! ภาพจำ และสื่อได้นำเสนอในมุมมองว่าปลาช่อน ซึ่งพวกเขาเรียกว่ารวมๆ ว่า Snakehead ทั้งหมด เป็นปลาที่ทนทานพอที่จะไปไหนมาไหนบนพื้นได้ ถึงขนาดมีข่าวไปกัดสัตว์บนบกเลยทีเดียว …แต่แท้จริงไอ้คุณสมบัติที่ว่า มันมีอยู่ใน ปลาช่อนนา ปลาช่อนชนิดอื่นเกือบทั้งหมดทำไม่ได้ และถึงจะทำได้! ก็เทียบไม่ได้กับสิ่งที่ปลาช่อนนาทำ
เรื่องปลาช่อนนาย้ายบ่อ ผมเคยเห็นจะๆ อยู่ครั้งนึง ตอนที่ยืนตกปลาอยู่ข้างคลองแห่งนึง ตอนเช้าตรู่ ผมได้ยินเสียงเหมือนอะไรสักอย่างตกน้ำ หลายครั้ง ก็เลยสงสัยว่าอะไรหว่า เลยเดินไปที่ต้นเสียง ที่ขอบตริ่ง ซึ่งระดับน้ำอยู่ต่ำกว่าประมาณ 30 – 40 เซนติเมตร …ผมเห็นปลาช่อนกระโดดขึ้นมาจากน้ำ แล้วมาจอดที่พื้น แล้วมันก็กระดึบๆ ไปอย่างรวดเร็ว มันข้ามมาลงบ่อเลี้ยงกุ้ง! ซึ่งห่างออกมาจากคลองประมาณ 20 เมตร แล้วก็ไม่ได้มาตัวเดียวด้วย เพราะจากที่ผมยืนดู มันโดดขึ้นมาเป็นสิบ หลายคนอาจจะคิดว่าทำไมผมถึงไม่จับปลาช่อนบนบก …พอดีผมไม่ได้มีอาชีพจับปลาไปขาย ถึงตกได้ปลาช่อนก็ปล่อยอยู่ดี …ส่วนลงไปบ่อกุ้งก็ดี วันหลังจะได้ไปตกปลาช่อนในบ่อ ใครเคยพบเจอภาพแบบนี้ก็มาเล่าให้ฟังกันบ้าง
ปลาช่อนส่วนใหญ่ นั้นหายากหรือใกล้สูญพันธุ์ แต่ปลาช่อนนา ไม่เป็นเช่นนั้น
แม้พวกเราจะคิดว่า ในบรรดาปลาช่อนทั้ง 42 ชนิด ปลาช่อนนาที่พบในบ้านเรา น่าจะเป็นปลาที่มีถิ่นอาศัยกว้างใหญ่ที่สุด แต่จริงๆ ไม่เป็นเช่นนั้น ความจริง เจ้าของตำแหน่งปลาช่อนที่มีถิ่นอาศัยกว้างใหญ่ที่สุดคือ ปลาช่อนเหนือ หรือ ที่ญี่ปุ่นเรียกว่าไรเงียว
ปลาช่อนนา เป็นปลาที่พบได้เฉพาะในประเทศไทย และในไม่กี่ประเทศในเอเชียใต้ ในขณะที่ปลาช่อนเหนือ พบในซีกโลกทางเหนือและเอเชียตะวันออก และยังเป็นปลารุกรานในหลายประเทศ …และปลาช่อนเหนือนี่เอง คือปลาช่อนชนิดหลักที่รุกรานอเมริกา …
แต่! ถึงอย่างงั้น ปลาช่อนนา มีจุดแข็งตรงที่ มันเป็นปลาที่เลี้ยงในบ่อง่าย กินง่าย โตไว แถมยังหนีเก่ง ..เรื่องที่จะสูญพันธุ์ไปจึงเป็นเรื่องยาก บางทีต้องรอให้ปลาช่อนเหนือสูญพันธุ์ จึงถึงคิวปลาช่อนนา ส่วนชนิดอื่นอีกหลายชนิด โดยเฉพาะในประเทศอินเดีย อีกไม่นานก็คงเหลือแค่ในตู้ปลา …และความไม่เข้าพวกของปลาช่อนนาก็เป็นประมาณนี้
