งานวิจัยใหม่ การผสมพันธุ์ด้วยการ “ดื่มอสุจิ” ของปลา

ปลาเป็นสิ่งมีชีวิต! มีวิธีการผสมพันธุ์ที่หลากหลาย ทั้งการผสมพันธุ์ภายในแบบปกติ! การผสมภายนอกที่ตัวเมียจะทิ้งไข่ไว้ที่พื้น จากนั้นตัวผู้ก็จะปล่อยน้ำเชื้อออกมาผสมกับไข่ เมื่อมาถึงตรงนี้ ปลาบางชนิดก็จะทิ้งไข่ที่ได้รับการปฏิสนธิเอาไว้ตรงนั้นเลย แต่ปลาบางชนิดก็จะกลับมาอมเอาไข่ไว้ในปาก! มีปลาบางชนิดอย่างเช่นปลาคักคู ที่มีพฤติกรรมเหมือนนกกาเหว่า แต่หน้าด้านกว่า มันจะเฝ้ารอเวลาที่แม่ปลาปล่อยไข่ลงพื้น จากนั้นปลาคักคูจะบุกเข้าไปกินไข่ของแม่ปลา แล้วปล่อยไข่ของมันไปแทนที่! ผลคือ แม่ปลาต้องเลี้ยงลูกปลาคักคู และนี่เป็นเพียงตัวอย่างเล็กๆ น้อยๆ ของวิธีการผสมพันธุ์ที่หลากหลายของปลา แต่ก็มีวิธีผสมพันธุ์แบบหนึ่งที่ผมคิดว่าแปลกดี! และมันก็เพิ่งมีงานวิจัยใหม่ออกมาด้วย มันเป็นการผสมพันธุ์ ที่ตัวเมียใช้ปากกินน้ำเชื้อหรืออสุจิจากปลาตัวผู้เข้าไปในร่างกาย! พวกมันทำได้อย่างไร? ป่ะเดี๋ยวจะเล่าให้ฟัง

วิธีการผสมพันธุ์ด้วยการดื่มอสุจิ

จริงๆ แล้ว วิธีการผสมพันธุ์แบบนี้ ถูกนำเสนอในวารสารวิทยาศาสตร์มาตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2538 (1995) หรือเมื่อ ประมาณ 30 ปีก่อน เป็นทีมนักวิจัยชาวญี่ปุ่นที่สังเกตเห็นวิธีการผสมพันธุ์ที่แปลกประหลาดของปลาแพะเขียว หรือ คอรีโดราส เอเนอุส (Corydoras aeneus) มันเป็นปลาตัวเล็กๆ ที่เราสามารถพบเห็นได้ตามร้านขายปลาสวยงาม

โดยนักวิจัยเรียกการผสมพันธุ์แบบนี้ว่า การดื่มอสุจิ (sperm drinking) ซึ่งเป็นเรื่องของตัวผู้หนึ่งตัวกับตัวเมียหนึ่งตัว เมื่อเริ่มปลาทั้งสองจะวางตำแหน่งในลักษณะของ ที-โพซิชั่น (T-position) โดยตัวเมียจะเอาปากแนบกับช่องเพศของตัวผู้ จากนั้นมันจะเริ่มดื่ม หรือ กลืนกิน อสุจิของตัวผู้โดยตรง ซึ่งจะใช้เวลาเพียงไม่กี่วินาที!

จากนั้นอสุจิผ่านลำไส้ของตัวเมีย! ซึ่งตรงจุดนี้ วิจัยยังไม่ทราบแน่ชัดว่า อะไรที่ช่วยรักษาคุณภาพของอสุจิให้อยู่ในสภาพดีในระหว่างที่พวกมันเดินทางผ่านลำไส้ ก่อนที่จะไปปฏิสนธิที่ใต้รังไข่ของปลาตัวเมีย! แต่ถึงอย่างงั้น นักวิจัยก็อธิบายเพิ่มเติมว่า เพราะการผสมพันธุในพื้นที่แบบปิด จึงทำให้ไข่ได้รับการผสมกับอสุจิที่สดใหม่และไม่กระจายออกไป จึงเป็นวิธีการผสมพันธุ์ที่มีประสิทธิภาพมาก ..และเมื่อการปฏิสนธิเสร็จสิ้น แม่ปลาจะเริ่มหาที่เหมาะๆ เพื่อวางไข่!

คำถามที่น่าสนใจคือ? มีเพียงปลาแพะเขียวหรือไม่ ที่ใช้ผสมพันธุ์แบบนี้! แน่นอนว่าไม่! เพราะยังมีปลาแพะในวงศ์ปลาแพะ (Callichthyidae) อีกหลายชนิดที่ใช้วิธีดื่มอสุจิ แม้ในตอนนี้จะไม่สามารถระบุชนิดที่ชัดเจนได้ก็ตาม

(A) เป็นรูปถ่ายของ ปลาแพะเขียว (Corydoras aeneus) ตัวเต็มไว! (B) เป็นภาพประกอบของ! วิธีที่ปลาดื่มอสุจิ ซึ่งเป็นพฤติกรรมการสืบพันธุ์เฉพาะตัวของปลาในวงศ์ปลาแพะบางชนิด จากภาพจะเห็นท่อนำอสุจิสีขาว ในตัวเมีย ซึ่งก็คือลำไส้หรือทางเดินอาหาร และรังไข่ที่อยู่ด้านบนของอสุจิ การปฏิสนธิจะไม่ได้เกิดขึ้นในรังไข่ แต่เป็นการปฏิสนธิภายนอกรังไข่ บริเวณครีบเชิงกราน (C) ภาพซ้าย คือภาพสัณฐานวิทยาของอวัยวะสืบพันธุ์ของปลาตัวผู้ ภาพขวา ที่ภาพของอวัยวะสืบพันธุ์ของปลาตัวผู้ … เส้นประในภาพแสดงตำแหน่งทางเนื้อเยื่อวิทยาของอัณฑะและถุงน้ำอสุจิ มาตราส่วน: 2 มม. (D) เป็นการย้อมด้วยฮีมาทอกซิลิน และ อีโอซิน ในอัณฑะ มาตราส่วน: 200 µm (ไมครอน) หัวลูกศรสีเหลืองแสดงถึง สเปิร์มในซีสต์ (E) คือการย่อมด้วย อีโอซิน ของถุงน้ำอสุจิ 200 µm (ไมครอน)

การค้นพบใหม่เกี่ยวกับการดื่มอสุจิของปลาแพะ

สำหรับเรื่องนี้ เพิ่งได้รับการเปิดเผยวารสารวิทยาศาสตร์เมื่อเดือน พฤษภาคม ปี พ.ศ. 2568 (2025) โดยทีมนักวิจัยชาวญี่ปุ่น พวกเขาค้นพบวิธีรักษาอสุจิให้อยู่ในสภาพดีแม้จะต้องผ่านลำไส้ของปลาตัวเมีย! ซึ่งพวกเขาพบโปรตีนในน้ำเลี้ยงอสุจิในตัวอย่างปลาแพะเขียว ซึ่งมีอยู่ 3 ชนิด หลักๆ

หนึ่งคือ คาร์บอนิก แอนไฮเดรส / carbonic anhydrase 12 (CA12) สองคือ แอลฟ่า ทู แม็กโครโกลบูลิน / alpha-2-macroglobulin (A2M) และสามคือ ลิมโฟไซท์ แอนทิเจน ซิกซ์ / lymphocyte antigen 6 (Ly6) โดยในบรรดาโปรตีนสำคัญเหล่านี้ นักวิจัยพบว่า CA12 จะช่วยชะลอการเคลื่อนไหวของอสุจิ หรือทำให้มันหนืดมากขึ้น ด้วยการชะลอนี้เองที่ช่วยประหยัดพลังงานให้กับอสุจิ นอกจากนี้ยังช่วยปกป้องอสุจิจากการย่อยระหว่างการเดินทางผ่านลำไส้ และเมื่ออสุจิผ่านมาได้แล้ว CA12 ก็จะถูกกำจัดออกจากพื้นผิวของอสุจิ ทำให้อสุจิสามารถเคลื่อนผ่านไปยังขั้นต่อไปได้อย่างราบลื่น

น่าเสียดายที่โปรตีนอีกสองชนิด A2M และ Ly6 นักวิจัยยังไม่ทราบประโยชน์ที่แท้จริง เนื่องจากพวกเขาไม่สามารถทำให้บริสุทธิได้ แต่นักวิจัยคิดว่าน่าจะช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตของอสุจิ ซึ่งคล้ายกับ CA12 …จบ

อ่านเรื่องอื่น

ปลาอะไร ที่เป็นเจ้าของ กระเพาะปลาเมี้ยนทอง ราคาหลักล้าน

ปลาที่มีอัตราเร่ง “แรงจี (g-force)” สูงที่สุดในโลก