หน้าแรก บทความพิเศษ นวลจันทร์ไทย ปลาที่ถูกเข้าใจผิดที่สุด! หายไปจากเจ้าพระยาแล้วหรือไม่.?

นวลจันทร์ไทย ปลาที่ถูกเข้าใจผิดที่สุด! หายไปจากเจ้าพระยาแล้วหรือไม่.?

ปลานวลจันทร์ไทย, ปลานวลจันทร์น้ำจืด หรือ ปลาพอน จัดเป็นสัตว์น้ำประจำจังหวัดสุรินทร์ มันเป็นหนึ่งในปลาน้ำจืดขนาดใหญ่ที่พบในประเทศไทย และดูเหมือนจะมีเต็มไปหมด แต่รู้หรือไม่ว่า ปลานวลจันทร์น้ำจืด เนีย! เป็นหนึ่งในปลาน้ำจืดที่หายากที่สุดด้วยซ้ำ ถ้าระดับความหายากในธรรมชาติ 5 ดาวคือ หายากซะจนอาจสูญพันธุ์ไปแล้ว ความหายากของปลานวลจันทร์น้ำจืดในธรรมชาติ ก็อยู่ที่ระดับ 4 ดาว ความเข้าใจผิดที่เกี่ยวกับปลาชนิดนี้ อาจเกิดจากข้อมูลที่พาสับสนแบบสุดๆ นั้นเพราะ! เมื่อคุณหาข้อมูลปลานวลจันทร์น้ำจืด ก็จะไปเจอข้อมูลของปลานวลจันทร์ทะเล หรือ ไม่ก็นวลจันทร์เทศ เป็นส่วนใหญ่ เอาจริงๆ ปลานวลจันทร์น้ำจืด น่าสงสารกว่าปลายี่สกไทยซะอีก เพราะคู่แข่งของยี่สกไทยก็แค่ยี่สกเทศ พวกมันมีหน้าตาต่างกันมากซะจนยากที่จะระบุชนิดผิด แต่ปลานวลจันทร์ มีถึงสาม! แถมคู่แข่งดันแข็งแกร่งถึงขนาดที่ว่า พอพูดถึง ปลานวลจันทร์ แม้คุณจะคิดว่าเป็นนวลจันทร์น้ำจืด แต่จริงๆ สิ่งที่คุณกำลังมองอยู่ กลับเป็น นวลจันทร์ทะเล ไม่ก็นวลจันทร์เทศ! พวกมันมีหน้าตาคล้ายกัน โดยเฉพาะเมื่อคุณไม่รู้จักพวกมันดีพอ แม้แต่เว็บไซต์เกี่ยวกับปลาหลายแห่งยังบอกผิด เขียนไว้ว่าเป็น ปลานวลจันทร์น้ำจืด (Cirrhinus microlepis) แต่มันคือ ปลานวลจันทร์เทศ (Cirrhinus cirrhosus) เอาเป็นว่า เดี๋ยวผมจะมาเล่าเรื่องของนวลจันทร์น้ำจืดให้ฟังกัน และจะเทียบให้เห็นว่า ในทางกายภาพ ปลานวลจันทร์น้ำจืด กับ นวลจันทร์เทศ ต่างกันตรงไหน?

ปลานวลจันทร์น้ำจืด คืออะไร.?

บอกไว้ก่อนเลยว่า ปลานวลจันทร์น้ำจืด หรือ ปลาพอน จัดอยู่ในสถานะเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ ในอดีตมันเป็นปลาที่อาศัยในลุ่มน้ำเจ้าพระยา แต่ตอนนี้น่าจะสูญพันธุ์ไปจากลุ่มน้ำแล้ว แต่ยังพอมีตัวอยู่ในแม่น้ำโขง! ตามที่หนังสือปลาน้ำจืดไทยได้เขียนเอาไว้ว่า ปลานวลจันทร์น้ำจืด ในชื่อวิทยาศาสตร์ เซอร์-ริ-นัส ไม-โคร-เล-พิส (Cirrhinus microlepis) อยู่ในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) วงศ์ย่อยปลาเลียหิน (Labeoninae) เป็นปลาขนาดใหญ่ที่ยาวได้ถึง 90 เซนติเมตร แต่ขนาดทั่วไปอยู่ที่ประมาณ 60 เซนติเมตร มีลำตัวทรงกระบอก หรือทรงกระสวย ในปลาขนาดเล็กจะมีเกล็ดสีเงิน ครีบต่างๆ จะมีสีแดงอมม่วง ในปลาขนาดใหญ่ เกล็ดจะมีสีเทาอมม่วง ครีบจะกลายเป็นสีชมพู เป็นปลาขนาดใหญ่ที่มีเกล็ดเล็กมากที่สุดชนิดหนึ่ง …บางข้อมูลระบุว่า ปลานวลจันทร์น้ำจืด ในแม่น้ำเจ้าพระยา กับ แม่น้ำโขง สีต่างกัน

ทั้งนี้ ปลานวลจันทร์น้ำจืด หากินในวังลึกของแม่น้ำขนาดใหญ่ ตามบันทึกของ ดร.สมิธ ได้กล่าวเอาไว้ว่า ปลานวลจันทร์น้ำจืด เป็นปลาที่พบได้มากมายในแม่น้ำเจ้าพระยา โดยเฉพาะช่วงที่ไหลผ่านกรุงเทพ มีปรากฏชื่ออยู่ในกาพย์เห่เรืออยู่ตอนหนึ่งอีกด้วย

ปลานวลจันทร์น้ำจืด จัดเป็นปลาอพยพ ที่จะว่ายทวนน้ำในช่วงฤดูแล้ง ตั้งแต่เดือน กุมภาพันธุ์ จนถึง เดือนมีนาคม แหล่งวางไข่ในธรรมชาติไม่แน่ชัด แต่ในอดีตจะพบลูกปลานวลจันทร์น้ำจืด มากในช่วงฤดูฝน เป็นปลาเนื้อดี จึงนิยมนำไปบริโภค ในสมัยนี้นิยมนำไปเลี้ยงเป็นปลาสวยงาม แต่จะขี้ตกใจ กระโดดเก่ง

นวลจันทร์น้ำจืด นวลจันทร์เทศ ต่างกันตรงไหน?

เอาจริงๆ ถ้าเอาปลาทั้งสองชนิด มาวางเทียบกัน จะดูความต่างไม่ยากเท่าไร! แต่ปัญหาคือ คนมากกว่าครึ่ง เข้าใจว่า ปลานวลจันทร์ก็เหมือนกันหมด! ซึ่งผมเองก็เคยคิดแบบนั้น พอมาลองคิดๆ ดู นวลจันทร์น้ำจืด (Cirrhinus microlepis) ที่ผมเคยตกได้ มันคือ นวลจันทร์เทศ (Cirrhinus cirrhosus) นิหว่า ส่วนเรื่องต่างกันตรงไหน? ผมจะเลือกเฉพาะจุดที่ดูง่ายแค่ 3 ข้อก็พอ!

  1.  จำนวนเกล็ดของปลานวลจันทร์น้ำจืด มีมากกว่า นี่หมายความว่า เกล็ดของปลานวลจันทร์น้ำจืด เล็กกว่า ปลานวลจันทร์เทศ อย่างเห็นได้ชัด
  2. วัยเด็ก ปลานวลจันทร์น้ำจืด ลำตัวสีเงิน ครีบหางมีสีแดงส้ม ส่วน ปลานวลจันทร์เทศ จะออกสีเทาหรือเงินทั้งตัว
  3. ถ้าเป็นตัวที่โตหน่อย ปลานวลจันทร์น้ำจืด ลำตัวจะเข้มขึ้นโดยเฉพาะบริเวณหลัง หางครีบจะสีสดขึ้น ส่วน ปลานวลจันทร์เทศ ลำตัวจะออกสีเงินมากกว่าอย่างเห็นได้ชัด ส่วนหางและครีบ เท่าที่สังเกตดู บางแหล่งก็มีสีสดเล็กน้อย แต่ส่วนใหญ่สีจะจางๆ มากกว่า

กรมประมงเพาะพันธุ์ปลานวลจันทร์น้ำจืดได้หรือยัง.?

คำถามนี้ เอาจริงๆ ผมค้นหาข้อมูลเชิงลึกดู ก็พบว่ามีรายงานเกี่ยวกับการเพาะพันธุ์ปลานวลจันทร์น้ำจืด อยู่เหมือนกัน อย่างรายงาน การเพาะพันธุ์ปลานวลจันทร์น้ำจืดด้วยวิธีการฉีดฮอร์โมนและฝังฮอร์โมนเม็ด เมื่อปี พ.ศ. 2559 ก็พบว่า การเพาะพันธุ์ได้ลูกปลาแล้ว และมีการปล่อยลงแหล่งน้ำเช่นกัน แต่ดูเหมือนจนถึงทุกวันนี้ ในเจ้าพระยาก็ไม่แน่ใจว่ามีตัวหรือเปล่า แต่ในเขื่อนยังพอจะพบเจอ แต่ส่วนใหญ่ที่เห็นตกกันได้จะเป็นนวลจันทร์เทศ แน่นอนว่า เข้าใจผิดกันว่าเป็นนวลจันทร์น้ำจืด

นอกจากนี้ลองค้นข้อมูลตลาดของปลานวลจันทร์น้ำจืด ก็พบว่ามีน้อย เพราะค้นๆ ไปก็ไปชนกับ ร้านขายปลานวลจันทร์ ซึ่งมักจะเป็นลูกปลา แล้วเจ้าของร้านก็ไม่ได้บอกด้วย ปลานวลจันทร์อะไร? ส่วนหากเป็นปลานวลจันทร์น้ำจืดจริงๆ ที่เป็นตัวโตขึ้นมาหน่อย ก็มักเป็นปลาที่จับจากแม่น้ำโขง และแม้ว่าจะเพาะพันธุ์ได้แล้ว แต่! ปลานวลจันทร์น้ำจืด ในไทย ก็ยังมีราคาสูง จึงเป็นปลาที่วนเวียนอยู่ในตลาดปลาสวยงาม ส่วนตลาดสด ยังคงเป็นพื้นที่ของปลานวลจันทร์เทศอยู่

อ่านเรื่องอื่น