ปลากัดไออาสพิส (Betta iaspis) คืออะไร?
เบทต้า ไออาสพิส หรือ ปลากัดไออาสพิส (Betta iaspis) เป็นหนึ่งในปลากัด 2 ชนิด ที่เพิ่งได้รับการอธิบายทางวิทยาศาสตร์ ไปเมื่อปี พ.ศ. 2568 (2025) เป็นปลากัดที่อยู่ในกลุ่มเดียวกับ ปลากัดค็อกซินา (Betta coccina) ซึ่งมีจุดเด่นตรงที่มีสีแดงเข้ม! และแม้จะเพิ่งได้รับการอธิบาย แต่ปลากัดไออาสพิส ก็มีชื่อเสียงในตลาดปลาสวยงามมาแล้วหลายปี แต่มันจะถูกเรียกว่า Betta.sp.jade
ส่วนที่มาของชื่อวิทยาศาสตร์ ไออาสพิส (iaspis) มาจากคำในภาษากรีก ἴασπις (iaspis) ซึ่งหมายถึง อัญมณีแจสเปอร์ (jasper) ที่มักมีสีแดง เขียว หรือ น้ำเงิน ซึ่งสอดคลองกับสีสันของปลากัดชนิดนี้ ที่มีลำตัวสีน้ำเงินและเขียวเหลือบรุ้ง นอกจากนี้ยังมีครีบสีแดง
ทั้งนี้! ปลากัดไออาสพิส มีถิ่นกำเนิดบนเกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย เป็นปลากัดขนาดเล็ก ที่มีสีสดสวย เป็นปลากัดที่ก่อหวอด พบในสภาพแวดล้อมที่เป็นป่าพรุที่มีความเป็นกรดสูง!
ในเรื่องขนาดตัวของปลากัดไออาสพิส ได้ถูกอธิบายจากตัวอย่างแรก ซึ่งเป็นตัวผู้ที่มีความยาวเกือบ 2 เซนติเมตร มันเป็นปลากัดที่มีลำตัวโดยรวมเพรียวยาว ส่วนหัวกลมและมีขนาดเล็ก และเป็นที่แน่นอนว่า ในเรื่องสีสันของปลาตัวผู้และตัวเมียนั้นต่างกัน …ต่อไปมาดูคำอธิบายคร่าวๆ เกี่ยวกับสีสันของปลากัดไออาสพิส
สีสันของตัวผู้ !
- ลำตัว จะมีสีดำคล้ำ ขอบด้านหน้าของลำตัวสีน้ำตาลแดง บริเวณท้องสีน้ำตาล ขอบด้านหลังของลำตัวถัดจากช่องทวารเป็นสีดำคล้ำ เหลือบสีฟ้าจางๆ ส่วนหลังสีน้ำตาลเข้ม
- เมื่อดูที่ส่วนหัว จะมีสีน้ำตาลแดง ด้านหลังสีน้ำตาลเข้ม แผ่นปิดเหงือก (opercle) ในอารมณ์ปกติ จะไม่มีแถบสีชัดเจน แต่เมื่ออยู่ในอารมณ์ก้าวร้าว หรือในช่วงผสมพันธุ์ จะมีแถบคู่สีแดงจางๆ สองแถบปรากฏขึ้น ม่านตามีแต้มสีฟ้าเหลือบรุ้ง
- ไม่มีแต้มสีเขียวเหลือบรุ้งบริเวณกลางลำตัว ไม่มีแถบสีเข้มชัดเจนบริเวณข้างลำตัว
- ครีบหลัง มีสีแดงล้วน ขอบครีบมีสีฟ้าสว่าง บางตัวอย่างมีจุดสีดำอยู่บริเวณโคนครีบบนเยื่อระหว่างก้านครีบ
- ครีบหาง มีสีแดงล้วน ขอบครีบด้านบนมีสีฟ้าสว่าง
- ครีบก้น มีสีดำคล้ำ มีแต้มสีแดงบริเวณส่วนหลังของครีบ ซึ่งถือเป็นลักษณะเด่นที่ใช้ในการจำแนกชนิด
- ครีบท้อง มีสีแดง ก้านครีบที่ยื่นออกมาจะเป็นเส้นมีสีขาว
สีสันของตัวเมีย!
- บริเวณส่วนหัว และ ลำตัวจะคล้ายตัวผู้ แต่ส่วนที่เป็นสีดำจะมีความเข้มน้อยกว่า สีสันของครีบทั้งหมดคล้ายตัวผู้ แต่จุดสีดำบนครีบหลังมีความเข้มมากกว่า โดยรวมแล้วสีจะดูดจืดกว่าตัวผู้โดยเฉพาะในช่วงเวลาปกติ แต่ในช่วงผสมพันธุ์ อาจสังเกตเห็นแถบสีเข้มบนลำตัวได้
ในเรื่องแหล่งที่อยู่อาศัยในธรรมชาติของปลากัดไออาสพิส ถูกระบุว่าเป็นปลาในป่าพรุ ซึ่งมีค่า pH ต่ำ อยู่ระหว่าง 3 – 6 น้ำมักเป็นสีชา ซึ่งเกิดจากจากสารแทนนินและกรดฮิวมิก ที่เกิดจากการย่อยสลายของอินทรียวัตถุ มีแร่ธาตุในน้ำต่ำ หรือ น้ำอ่อน พบอยู่บริเวณน้ำตื้น! ..ในเรื่องขนาดประชากรในธรรมชาติ ยังไม่ได้รับการประเมิน แต่ก็จัดว่าเป็นปลากัดหายากที่สุดชนิดหนึ่ง
ปลากัดไออาสพิส เมื่อ เทียบกับ ปลากัดไทย.!
หลายคนน่าจะอยากรู้กันว่า ปลากัดไออาสพิส (Betta iaspis) ต่างจาก ปลากัดไทย หรือ ปลากัดสยาม (Betta splendens) มากน้อยแค่ไหน? คงต้องบอกว่าค่อนข้างมาก! โดยเฉพาะเมื่อปลากัดไทยแทบจะจำร่างเดิมของพวกมันไม่ได้ เพราะภาพจำ! พวกมันแทบจะกลายเป็นปลาเลี้ยงอยู่ในตู้หรือขวดหมด พวกมันเป็นปลาที่มีครีบสูงใหญ่และยังหลากหลาย รวมทั้งสีสันที่ได้รับการพัฒนาจากการคัดเลือกสายพันธุ์ จนได้สีสันแทบไม่มีขีดจำกัด!
แต่เมื่อพูดถึง ปลากัดไทย ในธรรมชาติแท้ๆ สีสันและครีบค่อนข้างเรียบง่ายกว่า ซึ่งโดยปกติจะมีสีคล่ำ แต่โดยรวมแล้ว สีสันก็ยังดูหลากหลายกว่าของปลากัดไออาสพิส ในเรื่องขนาดตัว ปลากัดไทย ยาว 6 – 8 เซนติเมตร ส่วนปลากัดไออาสพิส ตัวอย่างแรกมีขนาดไม่ถึง 2 เซนติเมตรด้วยซ้ำ แต่หากดูจากตลาดปลาสวยงาม พบมีขนาด 3 – 4 เซนติเมตร ซึ่งก็ยังตัวเล็กกว่าปลากัดไทยมาก
ในเรื่องความก้าวร้าว แม้ว่าปลากัดทุกชนิด จะมีพฤติกรรมก้าวร้าว แต่พวกมันก็ไม่เท่ากัน โดยเฉพาะตัวผู้ของปลากัดไทย จะมีชื่อเสียงในเรื่องความก้าวร้าวที่มาก ยิ่งกับพวกเดียวกัน! ขณะที่ปลากัดไออาสพิส จะก้าวร้าวน้อยกว่าปลากัดไทยอย่างเห็นได้ชัด การเลี้ยงรวมกันจึงอาจทำได้ง่ายกว่า แต่ถึงอย่างงั้น ก็ต้องวางที่หลบซ่อนให้เพียงพอ
สรุปส่งท้าย! อย่างที่บอก! ปลากัดไออาสพิส (Betta iaspis) เป็นปลากัดขนาดเล็ก ที่เพิ่งได้รับการอธิบายในปีนี้ มันจึงเป็นปลากัดชนิดล่าสุด และมันก็ตัวเล็กกว่าปลากัดไทยค่อนข้างชัดเจน แต่เมื่อมองไปที่ตลาดปลาสวยงามในช่วงนี้ เราน่าจะยังได้เห็นในชื่อ Betta.sp.jade ซึ่งผมเองก็ไม่แน่ใจว่า มีขายในไทยหรือเปล่า แต่ในตลาดต่างประเทศ มันแพงกว่าปลากัดไทยพอสมควร …ใครเคยเลี้ยงก็มาเล่าให้ฟังกันบ้างนะครับ
